HTS raporu nasıl yazılır? Yapı ve dil

Teknik olarak kusursuz bir analiz, kötü yazılmış bir raporla kullanılamaz hâle gelebilir. Bunun tersi doğru değildir: iyi yazılmış bir rapor, kötü bir analizi kurtarmaz.

Bu yazı, analizin doğru yapıldığını varsayarak raporun nasıl kurulacağını anlatıyor.

Temel ilke: doğrulanabilirlik

Bir bilirkişi raporunun değeri, ulaştığı sonuçtan çok o sonuca nasıl varıldığının gösterilebilmesine bağlıdır.

Ölçüt basittir: karşı taraf, raporda yazan bilgilerle aynı dosyayı çalıştırdığında aynı sonuca ulaşabilmelidir. Ulaşamıyorsa, o bulgu ya eksik belgelenmiştir ya da yanlıştır. Her iki durumda da rapordan çıkmalıdır.

Bu ölçüt, raporun bütün yapısını belirler.

Rapor bölümleri

1. İnceleme konusu ve kapsam

Neyin incelendiği ve hangi soruya cevap arandığı. Talep yazısında sorulan sorular varsa, rapor bu soruların her birine ayrı ayrı cevap verecek biçimde kurulmalıdır.

2. İncelenen materyal

Elinize ulaşan dosyaların künyesi: dosya adları, boyutları, varsa özet (hash) değerleri, teslim tarihi ve teslim eden makam. Bu bölüm, delil zincirinin rapordaki karşılığıdır.

Dosyaların kapsadığı tarih aralığı ve gelen kayıt tipleri burada yazılmalıdır.

3. Kullanılan yöntem ve araçlar

Hangi yazılımın hangi sürümünün kullanıldığı, verinin nasıl içe aktarıldığı, normalleştirme adımında ne yapıldığı.

Bu bölümde mutlaka yer alması gerekenler:

• Zaman standardı. Her kaynağın orijinal standardı ve uygulanan çevrim.
• Tekilleştirme. Mükerrer kayıtların nasıl ayıklandığı.
• Numara normalleştirmesi. Hangi biçimlerin hangi biçime indirildiği.
• Hedef listesi. Listenin nasıl kurulduğu ve neye dayanarak genişletildiği.

4. Veri kalitesi ve sınırlar

Raporun en çok atlanan ve en çok işe yarayan bölümü budur.

Burada yazılması gerekenler:

• Talep edilen tarih aralığı ile gelen aralık arasında fark var mı?
• Hangi kayıt tipleri gelmedi?
• Koordinat sütunlarının doluluk oranı nedir?
• Verideki bilinen kusurlar neler? (Takılı GPRS kayıtları, tutarsız baz adları, eksik abone bilgisi.)

Bu bölüm, sonraki bulguların hangi güvenle okunacağını belirler. Bir kayıt tipinin hiç gelmemiş olması ile o tipte hiç iletişim olmaması bambaşka şeylerdir; rapor bunu söylemezse okuyan kişi ikincisini varsayar.

5. Bulgular

Her bulgu için dört bilgi verilmelidir:

1. Ne bulundu — açık ve ölçülü bir cümleyle.
2. Hangi sorguyla — sorgunun adı ve türü.
3. Hangi parametrelerle — tarih aralığı, zaman toleransı, çap değeri, hedef listesi.
4. Kaç kayda dayanıyor — bulgunun istatistiksel ağırlığı.

Dördüncüsü özellikle önemlidir. Tek kayda dayanan bir ortak baz bulgusu ile otuz kayda dayanan bir bulgu, aynı cümleyle sunulmamalıdır.

6. Bulunmayanlar

Aranan ama bulunamayan örüntüler de yazılmalıdır. Bunun iki sebebi var.

Birincisi, olumsuz bulgu çoğu zaman olumlu bulgu kadar anlamlıdır: iki hedefin hiç ortak bazda görünmemesi, bir iddiayı doğrudan zayıflatabilir.

İkincisi, yalnızca olumlu bulguları içeren bir rapor, seçici davranıldığı izlenimi yaratır. Neyin arandığını ve bulunamadığını yazmak, raporun bütününe olan güveni artırır.

7. Sonuç

Bulguların özeti — yeni bilgi eklemeden. Sonuç bölümünde, bulgular bölümünde dayanağı gösterilmemiş hiçbir cümle bulunmamalıdır.

8. Ekler

Sorgu çıktıları, harita görselleri, ilişki diyagramları. Her ekin hangi bulguya ait olduğu ve hangi parametrelerle üretildiği ek üzerinde yazmalıdır.

Dil: ölçülü olan güçlüdür

Rapor dilinde en sık yapılan hata, verinin taşıyabileceğinden fazlasını iddia etmektir.

Sağ sütundaki cümleler daha zayıf görünür. Pratikte çok daha güçlüdürler, çünkü çürütülemezler. Sol sütundaki cümleler, savunmanın bir kapsama alanı haritasıyla dağıtabileceği iddialardır — ve dağıtıldığında yalnızca o cümle değil, raporun bütünü sarsılır.

Görsellerin kullanımı

Harita ve ilişki diyagramı, karmaşık bir bulguyu anlatmanın en etkili yoludur. Ama görsel de bir iddia taşır ve aynı ölçülülüğü gerektirir.

Haritada baz konumları işaretlenirken, bunun bir nokta değil kapsama alanı olduğu görsel olarak veya başlıkta belirtilmelidir. Noktaları birleştiren bir "güzergâh" çizgisi, veride olmayan bir şeyi varmış gibi gösterir.

İlişki diyagramında kenar kalınlığı görüşme sayısına bağlanıyorsa bu ölçek açıklanmalıdır. Elenen kurumsal numaralar varsa, hangilerinin elendiği yazılmalıdır.

Her görselin altında hangi sorgudan ve hangi parametrelerle üretildiği yer almalıdır. Kaynağı gösterilmeyen bir görsel, rapora giren en zayıf unsurdur.

Son kontrol

Raporu teslim etmeden önce üç soruyu sorun:

1. Buradaki her cümlenin dayanağı raporda gösterilmiş mi?
2. Karşı taraf bu bilgilerle aynı sonuca ulaşabilir mi?
3. Verinin taşıyamayacağı bir iddia kalmış mı?

Üçünün cevabı da olumluysa rapor savunulabilir demektir.